Komunikacja totalna

Poniższy tekst stanowi cytat za: Kazimiera Krakowiak, „Metody wychowania językowego osób niesłyszących” w: Ewa Muzyka-Fortak „Surdologopedia. Teoria i praktyka” Gdańsk 2015, s. 235-247


1. Definicje

Filozofia pedagogiczna oparta na założeniu, że w komunikowaniu się z niesłyszącymi należy stosować wszystkie dostępne środki i sposoby. Wykorzystuje się język migowy i system językowo-migowy (język migany), alfabet palcowy, język narodowy w postaci mówionej i pisanej, gesty i mimikę („mowę ciała”), pomoce wizualne i środki techniczne. Zaleca się korzystanie z protez (aparatów słuchowych, implantów ślimakowych oraz systemów FM).

2. Główne cele

Zapewnienie łatwych i jak najmniej stresujących sposobów komunikowania się między dzieckiem a jego rodziną, nauczycielami i rówieśnikami, niezbędnych w procesie rozwoju psychicznego.

3. Słuchanie

Zaleca się wczesne i konsekwentne używanie protez słuchowych (aparatów, implantów, systemów FM) w celu maksymalnego wykorzystania resztek słuchowych. Zastosowanie wielorakich środków przekazu zastępuje recepcję słuchową.

4. Recepcyjne czynności językowe (opanowywanie języka receptywnego)

Dziecko uczy się odbierania komunikatów w wielu kodach i przynajmniej w dwóch językach. Procesy interferencji oraz powstawania indywidualnej strategii percepcyjnej i recepcyjnej nie zostały wystarczająco poznane i opisane.

5. Ekspresyjne czynności językowe (opanowywanie języka ekspresywnego)

Dziecko porozumiewa się przy użyciu różnych kodów oraz języka migowego, miganego i narodowego. Celem jest dokonanie przez dziecko wyboru dogodnego dla niego sposobu komunikowania się. Dąży się do opanowania języka narodowego w piśmie.

6. Stygmatyzacja

Zakłada się, że osoba niesłysząca funkcjonuje inaczej niż osoby słyszące, inaczej poznaje świat i komunikuje się z ludźmi. Odmienność uznaje się za właściwość pożądaną. Dąży się do wykorzystywania wielorakich źródeł informacji i opanowania umiejętności posługiwania się wieloma środkami przekazu. Używanie języka migowego ma charakter stygmatyzujący.

7. Synchroniczność czynności językowych rozmówców: osoby słyszącej i osoby z uszkodzeniem słuchu

Prawidłowe (eurytmiczne) zsynchronizowanie czynności językowych rozmówców – słyszącego i niesłyszącego – nie jest osiągalne. Możliwy jest synchroniczny dialog w języku migowym.

8. Organizacja rehabilitacji

Metoda nastawiona na emancypację osób niesłyszących. Rehabilitacja, socjalizacja i kształcenie w segregacji (w szkole specjalnej).

9. Zadania rodziny

Dziecko powinno mieć kontakt z osobami biegle posługującymi się językiem migowym. Jeśli rodzice wybiorą ten sposób porozumiewania się to przynajmniej jedno z nich powinno opanować język migowy oraz nauczyć się stosować inne środki wspomagające porozumiewanie się.

10. Szkolenie rodziców

Jeśli rodzice są słyszący, powinni intensywnie uczyć się naturalnego języka migowego i poznawać „kulturę głuchych”. W Polsce nie istnieją zorganizowane formy kształcenia rodziców.

11.Weryfikacja eksperymentalna

Badania naukowe potwierdzają korzyści psychologiczne wynikające ze stosowania programów i wykazują bardzo małe korzyści psycholingwistyczne (korzystanie z komunikacji totalnej powoduje brak umiejętności czytania i pisania)

12. Zagrożenia rozwoju dziecka spowodowane przez zastosowanie metod (przy nietrafnym doborze)

Zerwanie więzi emocjonalnej między dzieckiem i rodzicami (jeśli rodzice nie opanują systemu językowo-migowego na wysokim poziomie). Trwałe uzależnienie osoby niesłyszącej od profesjonalnych tłumaczy. Deficyt rozwoju umiejętności językowych: mowy, czytania i pisania w języku narodowym (przy prawidłowym rozwoju myślenia).

13. Możliwość integralnego wychowania osoby

Osiągalna tylko wówczas, gdy dziecko uzyska pełny dostęp do dóbr kultury duchowej dzięki doskonałemu opanowaniu języka migowego. Uwaga: polski język migowy jest zbyt mało poznany, aby można było ocenić tę możliwość.